Ang pagtama nang saquit ay pagca siya,i, nacacain nang man~ga maiinit, ó nacainom nang alac, aguardiente, café, ó mainit na chá; ó sapagca siya,i, inarauan, ó napatahan sa mainit na lugar, ó cun siya,i, nagsaquit gumaua ó nag-iisip nang maliuag, at bucod doon, ay namumula ó namamantal ang caniyang muc-ha.

Mapagpataypatayan samantalang nag-iísip n~g m~ga catampalasanang gawâ. Ang caraniwang tawaguing "pozuelo" ó tasang lalagyán n~g chocolate. Isang casabihang catumbás n~g ¡abá! ¡nacú! ¡diaske! at iba pang nagpapakilala n~g towâ, gálit, pagtatacá. Malapot sa wicang castila'y "espeso", caya chocolate ¿eh? ang sinasabi n~g cura pagca chocolateng malapot ang ibig.

Ang nagcacasaquit nang ganito ay ang matamaring cumibo, ang malacas cumain, ang nag-iisip nang man~ga maliliuag, ang napupuyat, ang namamanglao, at ang inurun~gan nang pauis, galis, ó nang saquit sa bouan bouan cun baga babayi.

Datapuwa't marahil namá'y hindi na sasamâ pa sa "indio", na ¡sinasabi n~g alférez! Ang nagsabing magcacaroon n~g isáng anác na laláking carretonero'y lálo pang nagpakita n~g calungcútan; nagcamót namán sa úlo ang isá at nag-íisip isip: ¡Cung gayó'y maráhil catúlad n~g "betelapora" na sinasabi n~g matandáng babáe n~g alférez! Ang masamâ pa sa riya'y ang lumur

Nalalaman cong lahát, sa pagca't n~g una'y aco'y mayaman! N~guni't ang taong sinasabi co po sa inyo'y hindi cawan~gis n~g m~ga ibá: siya'y isang anác na inalimura dahil sa pag-aala-ala sa canyáng amá; siya'y isang binata, na sa pagca't hindi malalao't magcacaasawa, nag-iisip isip siya n~g sa panahong darating, n~g isáng magandang casasapitan n~g canyáng m~ga anác.

Nakíkinig si Ibarrang nag-iisíp ísip. Bahagyâ pa lamang acóng gumágaling sa sakít ay nagbalíc acó sa escuélahan at nasumpun~gan cong icalimang bahagui na lamang ang natitira sa canila. Nan~gagsitacas ang m~ga pinacamagaling, dahil sa panunumbalic n~g dating palacad, at sa m~ga natitira, sa ilang batang cayâ pumapasoc sa escuélaha'y n~g hindî macagawâ sa canilang bahay, síno ma'y walang

¡Siyá n~ga! ang biglang sinabi ni don Filipo n~g boong sacláp, mangyayari n~ga ang gayon samantalang ganyan ang pinagiisip, samantalang totoong nagcacahawig ang tacot at ang pagiin~gat. Lalo pang pinapansin ang isáng capahamacáng hindî pa nalalaman cung mangyayari n~ga, cay sa kinacailan~gang pagcápacagaling; pagdaca'y dinaramdam ang tácot, sa hindî ang pananalig; bawa't isá'y walang iniisip cung ang ganang canya, sino ma'y hindî nag-iisip n~g ganang sa m~ga ibá, caya mahihin

Itong saquit na ito,i, dala cun minsan nang gutom, ó nang pag-gauang parati nang mahalay, ó nang pag-inom nang alac na marami, ó dahil sapagca ang maysaquit ay mayroong bulati sa tiyan, ó sinisibulan nang n~gipin, ó sapagca siya,i, pinalo sa ulo, ó natacot, ó nahulog sa mataas, ó dahil sa siya,i, sinisibulan nang bucol sa bun~go nang uló, ó nag-iisip nang man~ga maliliuag ó sapagca biglang sinumpong nang malaquing tacot ó toua ó galit caya; cun minsan naman ay dahil sapagca ang may cataua,i, nalalinan nang bulutong ó tigdas, ó sapagca sala ang pagdaan nang sa panahon, cun baga babayi.